Ảnh từng được xem là bằng chứng của một khoảnh khắc đã xảy ra. Nhưng với AI tạo sinh, một hình ảnh có thể xuất hiện mà không cần máy ảnh, địa điểm hay nhân vật thật. Công nghệ đang mở rộng định nghĩa về nhiếp ảnh, đồng thời buộc người xem phải đặt lại câu hỏi: một bức ảnh còn là bằng chứng của điều gì?
Một căn phòng chưa từng tồn tại.
Một con đường chưa từng được xây.
Một người chưa từng đứng trước ống kính.
Tất cả đều có thể xuất hiện trong một khung hình.
Không cần máy ảnh. Không cần nhiếp ảnh gia. Không cần địa điểm thật.
Chỉ cần một mô tả bằng ngôn ngữ tự nhiên và một hệ thống AI tạo ảnh.
Điều này khiến nhiếp ảnh đứng trước một thay đổi đặc biệt. Trước đây, để tạo ra một bức ảnh, người chụp phải đưa máy ảnh đến một nơi, hoặc ít nhất phải đặt trước ống kính một đối tượng nào đó.
AI loại bỏ yêu cầu đó.
Khi hình ảnh không còn nhất thiết bắt đầu từ ánh sáng
Nhiếp ảnh truyền thống dựa trên việc ghi lại ánh sáng từ thế giới.
AI tạo ảnh hoạt động theo một logic khác.
Hệ thống học từ lượng lớn hình ảnh và mối liên hệ giữa hình ảnh với ngôn ngữ, sau đó tạo ra hình ảnh mới dựa trên yêu cầu của người dùng.
Kết quả có thể mang vẻ ngoài rất giống một bức ảnh thật.
Nhưng “giống ảnh” không đồng nghĩa với “đã từng xảy ra”.
Đây là thay đổi quan trọng.
Trong nhiều thập kỷ, con người mặc định rằng một bức ảnh thường có một mối liên hệ vật lý nào đó với đối tượng được chụp.
AI làm mối liên hệ ấy trở nên không bắt buộc.
Một bức ảnh có thể trông như bằng chứng của một sự kiện chưa từng diễn ra.
Từ công cụ chụp sang công cụ xây dựng thế giới
Với nhiếp ảnh gia, AI không nhất thiết chỉ là đối thủ.
Nó cũng có thể trở thành công cụ sáng tạo.
Những ý tưởng trước đây cần dựng bối cảnh, thuê địa điểm hoặc chuẩn bị đạo cụ có thể được hình dung nhanh hơn.
Nhà thiết kế có thể thử nhiều bố cục.
Nghệ sĩ có thể xây dựng những thế giới không tồn tại trong thực tế.
Nhà làm phim có thể hình dung một cảnh trước khi sản xuất.
Các studio có thể sử dụng hình ảnh tạo sinh trong những giai đoạn phát triển ý tưởng.
Điều thay đổi ở đây là vai trò của người sáng tạo.
Thay vì chỉ quyết định “chụp cái gì”, họ ngày càng có thể quyết định “thế giới nào sẽ xuất hiện”.
Nhưng một bức ảnh đẹp chưa chắc là một bức ảnh có thật
Sự phát triển của ảnh tạo sinh khiến kỹ năng đọc hình ảnh trở nên quan trọng hơn.
Trước đây, người xem có thể đặt câu hỏi: ai chụp bức ảnh này?
Bây giờ cần thêm những câu hỏi khác:
Bức ảnh được tạo ra bằng công cụ nào?
Có chỉnh sửa sau khi chụp hay không?
Những chi tiết trong ảnh có tồn tại ngoài đời không?
Ảnh được sử dụng để minh họa hay để khẳng định một sự kiện?
Đặc biệt trong báo chí, sự khác biệt giữa “ảnh minh họa” và “ảnh ghi nhận sự kiện” rất quan trọng.
Một hình ảnh được tạo bằng AI có thể đẹp và chính xác về mặt hình thức, nhưng nếu người xem tưởng rằng đó là ảnh thật của một sự kiện, ý nghĩa của nó đã thay đổi hoàn toàn.
Nhiếp ảnh không biến mất, nhưng định nghĩa về nó đang rộng hơn
Không phải mọi hình ảnh AI đều nhằm thay thế máy ảnh.
Trong nhiều trường hợp, chúng phục vụ những mục đích mà nhiếp ảnh truyền thống khó đáp ứng.
Một hình ảnh tưởng tượng có thể dùng để minh họa một ý tưởng khoa học.
Một nhân vật hư cấu có thể xuất hiện trong quảng cáo.
Một không gian chưa được xây dựng có thể được hình dung trước khi kiến trúc sư triển khai.
Vì vậy, tương lai có thể không phải là cuộc cạnh tranh đơn giản giữa “ảnh thật” và “ảnh AI”.
Thay vào đó, người dùng sẽ phải hiểu rõ mục đích và nguồn gốc của từng hình ảnh.
Một bức ảnh thật có giá trị vì nó ghi lại một khoảnh khắc.
Một hình ảnh AI có thể có giá trị vì nó biến một ý tưởng thành thứ có thể nhìn thấy.
Hai loại hình ảnh có thể cùng tồn tại, nhưng không nên bị đánh đồng.
Khi “thật” trở thành một thông tin cần được công bố
Trong thế giới hình ảnh mới, nguồn gốc có thể quan trọng gần như nội dung.
Người xem không chỉ cần biết bức ảnh mô tả điều gì.
Họ cần biết nó được tạo ra như thế nào.
Đây là lý do việc gắn nhãn, cung cấp thông tin nguồn gốc và xây dựng các chuẩn xác thực hình ảnh ngày càng đáng chú ý.
Khi công nghệ tạo ảnh tiếp tục tiến bộ, việc phân biệt bằng mắt thường sẽ trở nên khó hơn.
Vì vậy, câu trả lời có thể không nằm ở việc “nhìn kỹ hơn”.
Nó nằm ở việc xây dựng một hệ sinh thái trong đó nguồn gốc của nội dung được ghi nhận ngay từ quá trình tạo và phân phối.
Một bức ảnh không cần là sự thật để trở nên có giá trị
AI đang phá vỡ một giả định lâu đời về hình ảnh: rằng hình ảnh đẹp và hình ảnh có thật luôn đi cùng nhau.
Từ nay, chúng có thể tách biệt.
Một bức ảnh có thể không ghi lại bất kỳ khoảnh khắc nào nhưng vẫn truyền tải một ý tưởng.
Ngược lại, một hình ảnh trông hoàn toàn chân thực có thể mô tả một sự kiện chưa từng tồn tại.
Điều quan trọng không phải là loại bỏ ảnh AI.
Mà là học cách nhìn chúng đúng với bản chất của chúng.
Trong thời đại mà máy móc có thể tạo ra gần như bất kỳ khung hình nào, giá trị của một bức ảnh không còn chỉ nằm ở việc nó đẹp đến đâu.
Đôi khi, câu hỏi quan trọng hơn là:
Bức ảnh này đã thực sự xảy ra, hay chỉ được tạo ra để trông như thể nó từng xảy ra?
