Dự báo hướng di chuyển của áp thấp nhiệt đới (ATNT) là một trong những bài toán khó nhất của khí tượng học vì chúng thường có cấu trúc chưa ổn định và dễ bị tác động bởi các yếu tố ngoại cảnh.
Tuy nhiên, tính đến năm 2026, câu trả lời là: AI có thể dự báo với độ chính xác vượt trội so với các mô hình truyền thống, nhưng vẫn chưa đạt đến mức “chính xác tuyệt đối” do tính chất hỗn loạn của khí quyển.
Dưới đây là cách AI đang thay đổi cuộc chơi trong dự báo thiên tai:
1. Sự trỗi dậy của các “Siêu mô hình” AI
Trước đây, các nhà khí tượng phụ thuộc vào mô hình số trị (NWP) vốn tốn rất nhiều tài nguyên máy tính và thời gian chạy. Hiện nay, các mô hình AI như GraphCast (Google DeepMind), Pangu-Weather (Huawei), hay FourCastNet (NVIDIA) đã chứng minh khả năng:
Tốc độ: Dự báo lộ trình trong 10 ngày chỉ mất vài giây (thay vì hàng giờ như mô hình truyền thống).
Độ chính xác: Trong nhiều thử nghiệm, AI dự báo sai số về vị trí tâm áp thấp thấp hơn từ 10-25% so với các mô hình hàng đầu thế giới như ECMWF (Châu Âu).
2. Tại sao AI lại làm tốt hơn?
AI không “giải phương trình” vật lý một cách máy móc. Thay vào đó, nó học từ Dữ liệu lịch sử (Reanalysis):
Học từ quá khứ: AI đã “nuốt” dữ liệu vệ tinh, khí áp, nhiệt độ mặt nước biển của hàng nghìn cơn bão và ATNT trong hơn 40 năm qua. Nó nhận diện được những tổ hợp điều kiện dẫn đến việc ATNT bẻ lái hoặc tăng cấp.
Xử lý dữ liệu đa kênh: AI có thể xử lý đồng thời dữ liệu từ vệ tinh, radar, phao nổi và máy bay quan trắc để đưa ra dự báo tức thời (Nowcasting).
3. Những “điểm mù” mà AI vẫn đang đối mặt
Dù rất mạnh, AI vẫn gặp khó khăn trong một số kịch bản “chí mạng”:
Hiện tượng tương tác bão (Fujiwara): Khi có hai áp thấp hoặc bão ở gần nhau, chúng tương tác và xoay quanh nhau. Đây là kịch bản cực kỳ phức tạp mà AI vẫn đang trong quá trình hoàn thiện để hiểu rõ.
Thay đổi cường độ đột ngột: AI dự báo hướng di chuyển rất tốt, nhưng dự báo việc ATNT có đột ngột mạnh lên thành bão hay không vẫn còn là một thách thức lớn.
Sự cố “Thiên nga đen”: AI dựa trên dữ liệu quá khứ, nên nếu gặp một hình thái thời tiết dị biệt chưa từng có do biến đổi khí hậu, nó có thể bị “vấp”.
4. Xu hướng dự báo hiện nay: “Sự kết hợp hoàn hảo”
Thay vì thay thế hoàn toàn, các trung tâm dự báo khí tượng lớn (như tại Việt Nam, Nhật Bản hay Mỹ) đang dùng AI như một công cụ tham chiếu quan trọng:
Chạy mô hình AI để có kết quả nhanh và đa dạng các kịch bản.
Chuyên gia khí tượng kết hợp kết quả AI với mô hình vật lý truyền thống để đưa ra bản tin cuối cùng.
Kết luận: AI không thể “tiên tri” chắc chắn 100%, nhưng nó đã thu hẹp đáng kể sai số dự báo. Trong 5 năm tới, với sự hỗ trợ của cảm biến IoT và vệ tinh thế hệ mới, AI sẽ giúp chúng ta có những bản tin cảnh báo sớm cực kỳ chi tiết, thậm chí là dự báo chính xác đến từng khu vực nhỏ trên lộ trình của áp thấp.
