Mỗi câu hỏi gửi đến một chatbot dường như chỉ cần vài giây để có câu trả lời. Nhưng phía sau tốc độ ấy là những trung tâm dữ liệu khổng lồ, hàng nghìn máy chủ và một lượng điện năng ngày càng tăng.

Khi người dùng mở một chatbot và gõ một câu hỏi, trải nghiệm diễn ra gần như tức thì.

Một đoạn văn xuất hiện trên màn hình.

Một hình ảnh được tạo ra.

Một bản tóm tắt hoàn thành.

Mọi thứ có vẻ rất nhẹ nhàng.

Nhưng ở phía bên kia màn hình là một hệ thống hạ tầng hoàn toàn khác.

Các mô hình AI hiện đại cần những trung tâm dữ liệu với hàng nghìn máy chủ và bộ xử lý chuyên dụng. Những hệ thống này tiêu thụ điện để tính toán và tiếp tục cần năng lượng để làm mát.

Khi hàng trăm triệu người sử dụng AI mỗi ngày, câu hỏi bắt đầu thay đổi.

AI đang tiêu tốn bao nhiêu tài nguyên để tạo ra sự tiện lợi mà chúng ta đang tận hưởng?

Một chatbot không chỉ tồn tại trên màn hình

AI thường được nhìn thấy dưới dạng một giao diện rất đơn giản.

Một ô nhập câu hỏi.

Một nút gửi.

Một câu trả lời.

Nhưng phía sau đó là cả một hệ thống hạ tầng.

Các trung tâm dữ liệu phải vận hành máy chủ liên tục để xử lý yêu cầu của người dùng.

Những bộ xử lý mạnh được sử dụng cho AI tạo ra lượng nhiệt lớn, khiến hệ thống làm mát trở thành một phần quan trọng của hoạt động trung tâm dữ liệu.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các trung tâm dữ liệu trên toàn thế giới đã tiêu thụ khoảng 415 TWh điện trong năm 2024, tương đương khoảng 1,5% lượng điện tiêu thụ toàn cầu.

IEA dự báo mức tiêu thụ này có thể tăng lên khoảng 945 TWh vào năm 2030, trong đó AI là một trong những động lực chính thúc đẩy nhu cầu điện.

Con số này cho thấy sự phát triển của AI không chỉ là câu chuyện về phần mềm.

Nó đang trở thành một vấn đề về hạ tầng năng lượng.

Càng thông minh, càng tốn tài nguyên?

Không phải mọi tác vụ AI đều tiêu thụ cùng một lượng năng lượng.

Một yêu cầu văn bản đơn giản khác với việc tạo một video có độ phân giải cao.

Một mô hình nhỏ khác với một mô hình cực lớn.

Một lần sử dụng khác với hàng triệu lượt truy vấn diễn ra đồng thời.

Nhưng xu hướng chung khá rõ ràng: khi AI được sử dụng ngày càng rộng rãi và các mô hình ngày càng lớn, nhu cầu về năng lực tính toán cũng tăng theo.

Đặc biệt, AI tạo sinh đang mở rộng từ văn bản sang hình ảnh, âm thanh và video.

Một câu hỏi bằng văn bản có thể được xử lý tương đối nhanh.

Nhưng để tạo một video dài với hình ảnh chuyển động, âm thanh và nhiều chi tiết, hệ thống phải thực hiện lượng tính toán lớn hơn rất nhiều.

Điều này đặt ra một nghịch lý:

Chúng ta càng muốn AI có khả năng tạo ra nhiều thứ, AI càng cần nhiều tài nguyên để tạo ra chúng.

Nước cũng là một phần của câu chuyện

Điện không phải tài nguyên duy nhất liên quan đến AI.

Nước cũng đóng vai trò quan trọng trong một số hệ thống làm mát trung tâm dữ liệu.

Khi máy chủ hoạt động với cường độ cao, nhiệt lượng sinh ra phải được kiểm soát để thiết bị không bị quá nóng.

Tùy vào thiết kế và vị trí, các trung tâm dữ liệu có thể sử dụng những hệ thống làm mát khác nhau, trong đó có những hệ thống liên quan đến việc tiêu thụ nước.

Điều này khiến vị trí xây dựng trung tâm dữ liệu trở thành một vấn đề đáng quan tâm.

Một trung tâm dữ liệu đặt tại khu vực có nguồn nước dồi dào sẽ tạo ra những tác động khác với một trung tâm dữ liệu nằm tại nơi thường xuyên thiếu nước.

Khi các công ty công nghệ mở rộng hạ tầng AI, vấn đề vì thế không còn chỉ là:

“Có đủ điện hay không?”

Mà còn là:

“Có đủ tài nguyên để duy trì hệ thống này hay không?”

AI cũng có thể trở thành một phần của lời giải

Tuy nhiên, câu chuyện không hoàn toàn tiêu cực.

AI cũng có khả năng giúp giảm tiêu thụ năng lượng trong nhiều lĩnh vực.

Các thuật toán có thể được sử dụng để tối ưu hóa lưới điện, dự báo nhu cầu năng lượng, điều chỉnh hệ thống làm mát trong các tòa nhà hoặc phát hiện những thiết bị hoạt động không hiệu quả.

Trong sản xuất, AI có thể giúp doanh nghiệp dự báo nhu cầu và tối ưu quy trình, từ đó giảm lãng phí.

Trong giao thông, AI có thể hỗ trợ điều phối phương tiện và tối ưu hóa tuyến đường.

Điều đó tạo ra một nghịch lý khác:

AI vừa tiêu thụ tài nguyên, vừa có khả năng giúp con người sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Câu hỏi vì thế không phải đơn giản là “AI có tốt hay xấu cho môi trường”.

Điều quan trọng hơn là AI được sử dụng vào việc gì và hiệu quả đạt được có tương xứng với lượng tài nguyên bỏ ra hay không.

Cuộc đua AI giờ đây cũng là cuộc đua về điện

Khi các công ty công nghệ cạnh tranh để xây dựng những mô hình ngày càng mạnh, họ cũng phải cạnh tranh về hạ tầng.

Chip AI.

Máy chủ.

Trung tâm dữ liệu.

Hệ thống điện.

Mạng lưới truyền tải.

Tất cả đều trở thành một phần của cuộc đua.

Điều này đang khiến AI tiến gần hơn tới chính sách năng lượng và quy hoạch hạ tầng.

Một quốc gia muốn phát triển ngành AI không chỉ cần kỹ sư giỏi.

Họ cũng cần nguồn điện ổn định, mạng lưới đủ mạnh và cơ sở hạ tầng có khả năng đáp ứng nhu cầu tính toán ngày càng lớn.

AI vì thế đang biến từ một câu chuyện của các phòng nghiên cứu công nghệ thành một câu chuyện của nền kinh tế và năng lượng.

Một câu hỏi nhỏ cho người dùng AI

Không ai cần phải ngừng sử dụng AI chỉ vì lo ngại về môi trường.

AI đang mang lại những lợi ích thực tế cho giáo dục, nghiên cứu, y tế, kinh doanh và nhiều lĩnh vực khác.

Nhưng sự tiện lợi cũng khiến chúng ta dễ quên rằng công nghệ luôn có một cái giá vật chất.

Mỗi câu hỏi cần máy chủ xử lý.

Mỗi hình ảnh cần năng lực tính toán.

Mỗi video AI cần một hệ thống hạ tầng phía sau.

Và khi hàng triệu người cùng sử dụng những công cụ ấy mỗi ngày, những khoản tiêu thụ nhỏ sẽ cộng lại thành một nhu cầu khổng lồ.

Có lẽ câu hỏi phù hợp nhất không phải là:

“AI có tiêu tốn năng lượng không?”

Câu trả lời chắc chắn là có.

Câu hỏi đáng quan tâm hơn là:

“Chúng ta có thể xây dựng một ngành AI đủ mạnh mà không phải trả một cái giá môi trường quá lớn hay không?”

Đó sẽ là một trong những bài toán quan trọng của kỷ nguyên AI.

Bởi tương lai của trí tuệ nhân tạo không chỉ được quyết định bởi những gì máy móc có thể làm.

Nó còn được quyết định bởi chúng ta có đủ tài nguyên để duy trì những gì máy móc đang làm hay không.