AI hứa hẹn giúp con người viết nhanh hơn, tìm kiếm nhanh hơn, phân tích nhanh hơn và hoàn thành nhiều công việc hơn. Nhưng khi công nghệ liên tục giúp chúng ta tiết kiệm thời gian, một câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện: chúng ta sẽ làm gì với khoảng thời gian được tiết kiệm đó?

Có một điều rất kỳ lạ về công nghệ.

Mỗi thế hệ đều tạo ra những công cụ giúp con người làm việc nhanh hơn.

Máy tính giúp tính toán nhanh hơn.

Internet giúp tìm kiếm thông tin nhanh hơn.

Điện thoại giúp liên lạc nhanh hơn.

AI tiếp tục đẩy tốc độ ấy đi xa hơn.

Một đoạn văn có thể được viết trong vài giây. Một tài liệu dài có thể được tóm tắt gần như ngay lập tức. Một bảng dữ liệu có thể được phân tích mà không cần ngồi tính từng dòng.

Những công việc từng mất hàng giờ có thể được rút xuống còn vài phút.

Nghe có vẻ như một tương lai lý tưởng.

Nhưng có một câu hỏi rất đơn giản mà chúng ta ít khi đặt ra:

Nếu công nghệ giúp chúng ta có thêm thời gian, tại sao con người dường như vẫn luôn bận rộn?

Một ngày 24 giờ vẫn chỉ có 24 giờ

Trong nhiều năm, công nghệ được quảng bá như một cách để con người tiết kiệm thời gian.

Nhưng tiết kiệm được thời gian không có nghĩa là chúng ta sẽ có nhiều thời gian rảnh hơn.

Thông thường, phần thời gian vừa được tiết kiệm sẽ nhanh chóng được lấp đầy bằng một công việc khác.

Một email được viết nhanh hơn?

Chúng ta có thể gửi thêm email.

Một bài báo cáo hoàn thành nhanh hơn?

Chúng ta có thể nhận thêm một nhiệm vụ.

Một video được chỉnh sửa nhanh hơn?

Chúng ta có thể sản xuất thêm nhiều video.

AI có thể khiến một người hoàn thành công việc trong hai giờ thay vì bốn giờ.

Nhưng điều đó không đảm bảo người đó sẽ nghỉ ngơi hai giờ.

Có thể họ sẽ được giao thêm việc. Hoặc tự đặt thêm mục tiêu. Hoặc đơn giản là chuyển sang một công việc khác.

Năng suất tăng không tự động tạo ra thời gian nghỉ ngơi.

AI đang tạo ra một cuộc đua mới về tốc độ

Điều này đặc biệt rõ trong môi trường làm việc.

Khi một công cụ mới giúp một người làm việc nhanh hơn, lợi thế đó ban đầu thuộc về người sử dụng công cụ.

Nhưng khi công cụ trở nên phổ biến, tốc độ mới dần trở thành tiêu chuẩn.

Nếu trước đây một nhân viên cần một ngày để hoàn thành một nhiệm vụ, AI giúp họ làm trong vài giờ.

Nhưng nếu tất cả mọi người đều có AI, doanh nghiệp có thể bắt đầu kỳ vọng công việc được hoàn thành trong vài giờ.

Lợi thế biến mất.

Tiêu chuẩn tăng lên.

Và cuộc đua lại bắt đầu.

Đây là một nghịch lý đáng chú ý của tự động hóa:

Công nghệ có thể giúp chúng ta làm việc nhanh hơn, nhưng xã hội cũng có thể dùng chính tốc độ đó để yêu cầu chúng ta làm nhiều hơn.

Chúng ta có thực sự cần tạo ra nhiều nội dung đến vậy?

AI khiến việc tạo nội dung trở nên cực kỳ dễ dàng.

Một người có thể tạo hàng chục bài viết, hàng trăm hình ảnh, nhiều video, nhiều phiên bản quảng cáo, nhiều email và nhiều bản tóm tắt.

Nhưng khả năng tạo ra nội dung không đồng nghĩa với việc mọi nội dung đều có giá trị.

Internet vốn đã có một vấn đề là quá tải thông tin.

AI có thể khiến lượng nội dung ấy tăng lên mạnh hơn nữa.

Một bài viết không cần thiết vẫn có thể được tạo ra.

Một hình ảnh không ai cần vẫn có thể xuất hiện.

Một đoạn video không có gì mới vẫn có thể được sản xuất trong vài phút.

Khi chi phí tạo nội dung tiến gần về mức rất thấp, câu hỏi quan trọng sẽ không còn là:

“Có thể tạo ra không?”

Mà là:

“Có đáng để tạo ra không?”

Đó có thể là một trong những kỹ năng quan trọng nhất trong thời đại AI.

Làm ít hơn đôi khi mới là sử dụng công nghệ tốt

Có một cách nhìn khác về năng suất.

Thay vì sử dụng AI để làm được nhiều việc nhất có thể, chúng ta có thể sử dụng nó để loại bỏ những việc không thực sự cần thiết.

Một email dài có thể được rút xuống còn vài dòng.

Một cuộc họp có thể được thay thế bằng một bản tóm tắt nếu nội dung không cần thảo luận.

Một quy trình lặp đi lặp lại có thể được tự động hóa.

Một công việc không tạo ra nhiều giá trị có thể được cắt bỏ.

Đây là khác biệt rất lớn.

AI không chỉ nên giúp con người làm việc nhanh hơn. Nó cũng có thể giúp con người nhận ra việc gì không cần làm nữa.

Nếu chỉ dùng công nghệ để nhồi thêm công việc vào một ngày, chúng ta đang tối ưu hóa tốc độ.

Nếu dùng nó để loại bỏ những việc vô nghĩa, chúng ta đang tối ưu hóa cuộc sống.

Thời gian rảnh cũng là một dạng giá trị

Trong một nền kinh tế luôn nói về năng suất, thời gian nghỉ ngơi đôi khi bị xem như thời gian “không tạo ra giá trị”.

Nhưng con người không phải một hệ thống máy móc cần hoạt động liên tục.

Một người cần thời gian để ngủ.

Để suy nghĩ.

Để gặp bạn bè.

Để đi bộ.

Để đọc một cuốn sách không phục vụ công việc.

Để ngồi yên mà không làm gì cả.

Những khoảng thời gian đó có thể không tạo ra một sản phẩm ngay lập tức.

Nhưng chúng lại có giá trị đối với chất lượng cuộc sống.

Nếu AI thực sự giúp con người tiết kiệm hàng triệu giờ lao động, câu hỏi quan trọng không nên chỉ là nền kinh tế sẽ tạo ra thêm bao nhiêu sản phẩm.

Mà còn là:

Con người sẽ có thêm bao nhiêu thời gian để sống?

Có một kỹ năng mà AI không thể quyết định thay chúng ta

Đó là quyết định điều gì đáng làm.

AI có thể giúp chúng ta làm một việc nhanh hơn.

Có thể gợi ý cách làm hiệu quả hơn.

Có thể xử lý một lượng dữ liệu khổng lồ.

Nhưng nó không thể quyết định một cách tuyệt đối rằng một người nên dành cuộc đời mình cho điều gì.

Đó vẫn là lựa chọn của con người.

Một người có thể dùng AI để hoàn thành công việc sớm rồi tiếp tục làm thêm.

Một người khác có thể dùng khoảng thời gian đó để về nhà ăn tối với gia đình.

Một doanh nghiệp có thể dùng năng suất tăng thêm để mở rộng quy mô.

Một doanh nghiệp khác có thể giảm áp lực cho nhân viên.

Cùng một công nghệ.

Nhưng hai cách sử dụng hoàn toàn khác nhau.

Vấn đề vì thế không nằm hoàn toàn ở việc AI có thể làm được bao nhiêu.

Nó nằm ở cách con người lựa chọn sử dụng những gì AI tạo ra.

Tương lai không nhất thiết phải nhanh hơn

Chúng ta thường hình dung tương lai như một nơi mọi thứ diễn ra nhanh hơn.

Thông tin nhanh hơn.

Giao tiếp nhanh hơn.

Sản xuất nhanh hơn.

AI nhanh hơn.

Nhưng có lẽ một tương lai tốt hơn không nhất thiết là một tương lai nhanh hơn.

Có thể đó là một tương lai trong đó con người không cần dành tám tiếng mỗi ngày cho những công việc mà máy móc có thể hỗ trợ.

Một tương lai trong đó công nghệ không biến mỗi phút được tiết kiệm thành một nhiệm vụ mới.

Một tương lai trong đó năng suất cao hơn thực sự mang lại nhiều lựa chọn hơn cho con người.

Bởi mục tiêu cuối cùng của công nghệ có lẽ không phải là biến chúng ta thành những cỗ máy làm việc hiệu quả hơn.

Mục tiêu đáng giá hơn là giúp chúng ta có thêm quyền lựa chọn cách mình muốn sống.

Và nếu một ngày AI thực sự giúp con người tiết kiệm được rất nhiều thời gian, có lẽ câu hỏi quan trọng nhất lúc đó sẽ không phải là:

“Chúng ta có thể làm thêm được bao nhiêu?”

Mà là:

“Cuối cùng, chúng ta muốn dành thời gian của mình cho điều gì?”