AI Literacy đang trở thành yêu cầu mới của doanh nghiệp
Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi nhanh chóng cách doanh nghiệp vận hành, giao tiếp với khách hàng và xử lý công việc. Nếu trước đây AI chủ yếu được sử dụng bởi một nhóm nhân sự công nghệ, hiện nay các công cụ AI đã xuất hiện trong nhiều bộ phận khác nhau.
Nhân viên marketing sử dụng AI để lên ý tưởng nội dung. Nhân viên kinh doanh dùng AI để phân tích khách hàng. Bộ phận chăm sóc khách hàng có thể sử dụng AI để hỗ trợ trả lời câu hỏi. Nhân sự văn phòng cũng có thể dùng AI để tổng hợp tài liệu, viết báo cáo hoặc xử lý dữ liệu.
Sự phổ biến này khiến một khái niệm ngày càng được nhắc đến nhiều hơn: AI Literacy, hay có thể hiểu là năng lực hiểu và sử dụng AI.
AI Literacy không đơn giản là biết sử dụng ChatGPT hay một công cụ AI nào đó. Đây là khả năng hiểu AI có thể làm gì, không thể làm gì, sử dụng AI như thế nào và kiểm soát những rủi ro có thể xảy ra.
Đối với doanh nghiệp, AI Literacy đang dần trở thành một năng lực cần thiết thay vì chỉ là một kỹ năng bổ sung.
AI Literacy thực chất là gì?
AI Literacy có thể hiểu đơn giản là khả năng của một cá nhân hoặc tổ chức trong việc hiểu, sử dụng và đánh giá công nghệ AI một cách phù hợp.
Một người có AI Literacy không nhất thiết phải biết lập trình hoặc hiểu sâu về thuật toán.
Điều quan trọng là họ biết:
- AI có thể hỗ trợ công việc nào.
- Khi nào nên sử dụng AI.
- Cách đưa yêu cầu cho AI.
- Cách kiểm tra kết quả AI tạo ra.
- Những thông tin nào không nên đưa vào AI.
- Những rủi ro có thể xuất hiện khi sử dụng AI.
- Khi nào cần sự kiểm tra và quyết định của con người.
Đối với doanh nghiệp, AI Literacy còn rộng hơn. Không chỉ nhân viên cần biết sử dụng AI mà đội ngũ quản lý cũng cần hiểu AI để đưa ra quyết định phù hợp.
Một doanh nghiệp đầu tư rất nhiều tiền vào công nghệ nhưng nhân viên không biết sử dụng sẽ khó tạo ra hiệu quả thực tế.
Vì sao doanh nghiệp không thể bỏ qua AI Literacy?
AI đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Các công cụ mới liên tục xuất hiện và khả năng của chúng cũng ngày càng mở rộng.
Nếu doanh nghiệp không trang bị kiến thức AI cho nhân viên, khoảng cách giữa những người biết sử dụng AI và những người không biết sử dụng có thể ngày càng lớn.
Ví dụ, cùng một công việc viết báo cáo, một nhân viên có kỹ năng AI có thể sử dụng công cụ để:
- Tổng hợp dữ liệu.
- Tìm ra những điểm đáng chú ý.
- Xây dựng cấu trúc báo cáo.
- Kiểm tra lỗi.
- Tạo bản nháp nhanh hơn.
Trong khi đó, nhân viên không biết sử dụng AI vẫn phải thực hiện toàn bộ quy trình thủ công.
Điều này không có nghĩa AI sẽ ngay lập tức thay thế nhân viên. Vấn đề nằm ở năng suất.
Trong cùng một khoảng thời gian, người biết kết hợp AI với kỹ năng chuyên môn có thể hoàn thành nhiều công việc hơn.
Vì vậy, cuộc đua công nghệ không chỉ diễn ra giữa các doanh nghiệp với nhau mà còn diễn ra ở cấp độ kỹ năng của từng nhân viên.
AI Literacy không có nghĩa ai cũng phải trở thành chuyên gia AI
Một trong những hiểu lầm phổ biến là doanh nghiệp phải đào tạo tất cả nhân viên trở thành chuyên gia AI.
Thực tế không nhất thiết phải như vậy.
Mức độ AI Literacy cần thiết có thể khác nhau tùy từng vị trí.
Một nhân viên hành chính có thể cần biết cách sử dụng AI để viết email, tổng hợp tài liệu và xử lý bảng tính.
Nhân viên marketing có thể cần hiểu sâu hơn về AI tạo nội dung, phân tích khách hàng và tối ưu chiến dịch.
Nhân viên công nghệ có thể cần kiến thức chuyên sâu hơn về mô hình AI, API, dữ liệu và bảo mật.
Trong khi đó, cấp quản lý cần hiểu AI ở góc độ chiến lược.
Có thể chia mức độ AI Literacy trong doanh nghiệp thành ba nhóm:
Mức cơ bản:
- Hiểu AI là gì.
- Biết sử dụng các công cụ AI phổ biến.
- Biết kiểm tra kết quả.
- Nhận biết các rủi ro cơ bản.
Mức ứng dụng:
- Sử dụng AI vào quy trình chuyên môn.
- Xây dựng quy trình làm việc kết hợp AI.
- Biết lựa chọn công cụ phù hợp.
- Đánh giá hiệu quả khi ứng dụng AI.
Mức chiến lược:
- Xác định AI có thể tạo giá trị ở đâu.
- Xây dựng chiến lược AI cho doanh nghiệp.
- Quản lý dữ liệu và bảo mật.
- Đánh giá rủi ro.
- Xây dựng quy định sử dụng AI.
Nhân viên cần biết AI đến mức nào?
Không phải nhân viên nào cũng cần biết tất cả mọi thứ về AI.
Điều doanh nghiệp cần hướng tới là giúp nhân viên hiểu cách AI có thể hỗ trợ công việc thực tế của họ.
Ví dụ, với một nhân viên marketing, việc hiểu cách AI hỗ trợ nghiên cứu khách hàng, lên ý tưởng nội dung và phân tích hiệu quả chiến dịch có thể quan trọng hơn việc hiểu sâu về cách một mô hình ngôn ngữ được huấn luyện.
Với nhân viên kinh doanh, AI có thể hỗ trợ:
- Phân tích dữ liệu khách hàng.
- Chuẩn bị nội dung tư vấn.
- Tổng hợp thông tin cuộc gặp.
- Hỗ trợ phân loại khách hàng.
- Dự đoán một số xu hướng từ dữ liệu.
Với bộ phận chăm sóc khách hàng, AI có thể hỗ trợ:
- Phân loại yêu cầu.
- Trả lời những câu hỏi thường gặp.
- Tổng hợp phản hồi.
- Phân tích mức độ hài lòng.
- Chuyển những trường hợp phức tạp cho nhân viên.
Như vậy, AI Literacy nên gắn với công việc thực tế thay vì chỉ dừng lại ở lý thuyết.
Cấp quản lý cần AI Literacy ở mức nào?
Nếu nhân viên cần biết cách sử dụng AI thì cấp quản lý cần biết cách ra quyết định với AI.
Một nhà quản lý không nhất thiết phải tự xây dựng một mô hình AI. Tuy nhiên, họ cần hiểu những câu hỏi quan trọng như:
- AI có thể giải quyết vấn đề nào?
- Chi phí triển khai là bao nhiêu?
- Dữ liệu nào sẽ được sử dụng?
- Rủi ro bảo mật nằm ở đâu?
- Kết quả AI có đáng tin cậy không?
- Công việc nào nên tự động hóa?
- Công việc nào vẫn cần con người?
- Làm thế nào để đo hiệu quả của AI?
Nếu thiếu kiến thức này, doanh nghiệp có thể rơi vào hai tình trạng.
Một là đầu tư quá nhiều vào những công nghệ không thực sự cần thiết.
Hai là bỏ qua những cơ hội mà AI có thể mang lại.
Vì vậy, AI Literacy ở cấp quản lý không chỉ là kỹ năng sử dụng công cụ mà còn là năng lực nhìn thấy AI dưới góc độ kinh doanh.
Doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa sử dụng AI
Đào tạo AI một lần chưa đủ.
Công nghệ thay đổi liên tục. Một công cụ có thể rất phổ biến hôm nay nhưng chỉ vài tháng sau đã xuất hiện những giải pháp mới mạnh hơn.
Doanh nghiệp cần xây dựng một văn hóa trong đó nhân viên được khuyến khích tìm hiểu và thử nghiệm AI trong phạm vi an toàn.
Một số hoạt động có thể triển khai gồm:
- Tổ chức các buổi đào tạo AI định kỳ.
- Chia sẻ các công cụ AI hữu ích.
- Xây dựng thư viện hướng dẫn sử dụng AI.
- Tạo quy trình thử nghiệm công cụ mới.
- Chia sẻ các trường hợp ứng dụng AI thành công.
- Khuyến khích nhân viên đề xuất cách ứng dụng AI.
- Đánh giá hiệu quả sau khi triển khai.
Điều quan trọng là doanh nghiệp không nên biến AI thành một khẩu hiệu.
“Phải sử dụng AI” không phải mục tiêu cuối cùng.
Mục tiêu là sử dụng AI đúng cách để công việc hiệu quả hơn.
Rủi ro khi nhân viên sử dụng AI thiếu kiến thức
Nếu AI được sử dụng mà không có hiểu biết phù hợp, doanh nghiệp có thể đối mặt với nhiều rủi ro.
Một trong những vấn đề phổ biến là thông tin AI tạo ra có thể không chính xác.
AI có thể tạo ra một câu trả lời nghe rất hợp lý nhưng lại chứa dữ liệu sai.
Ngoài ra, nhân viên có thể vô tình đưa dữ liệu nội bộ, thông tin khách hàng hoặc tài liệu nhạy cảm vào những công cụ AI không phù hợp.
Một số rủi ro khác gồm:
- Phụ thuộc quá nhiều vào AI.
- Không kiểm tra kết quả trước khi sử dụng.
- Vi phạm quyền riêng tư dữ liệu.
- Sử dụng công cụ AI không được doanh nghiệp phê duyệt.
- Tạo nội dung thiếu chính xác.
- Ra quyết định dựa hoàn toàn vào kết quả AI.
Do đó, AI Literacy phải đi cùng với nhận thức về bảo mật và trách nhiệm.
Doanh nghiệp nên bắt đầu AI Literacy từ đâu?
Doanh nghiệp không cần triển khai một chương trình đào tạo quá phức tạp ngay từ đầu.
Có thể bắt đầu từ những nhu cầu thực tế nhất.
Bước 1: Xác định công việc có thể ứng dụng AI
Doanh nghiệp cần xem xét những nhiệm vụ đang tốn nhiều thời gian nhưng có tính lặp lại.
Bước 2: Đánh giá trình độ AI của nhân viên
Không phải nhân viên nào cũng có cùng mức độ hiểu biết. Doanh nghiệp cần biết đội ngũ đang thiếu kỹ năng nào.
Bước 3: Đào tạo theo từng nhóm
Nội dung dành cho marketing không nhất thiết giống nội dung dành cho kế toán, nhân sự hay kinh doanh.
Bước 4: Cho nhân viên thực hành
AI Literacy chỉ thực sự hình thành khi nhân viên sử dụng AI vào công việc cụ thể.
Bước 5: Đánh giá kết quả
Doanh nghiệp cần đo xem AI giúp tiết kiệm bao nhiêu thời gian, giảm bao nhiêu công việc và tạo ra giá trị như thế nào.
AI Literacy có thể trở thành lợi thế cạnh tranh
Trong tương lai, lợi thế của doanh nghiệp có thể không chỉ nằm ở việc sở hữu công nghệ AI.
Hai doanh nghiệp có thể cùng sử dụng một công cụ AI nhưng tạo ra kết quả hoàn toàn khác nhau.
Sự khác biệt nằm ở con người.
Doanh nghiệp có đội ngũ biết đặt câu hỏi, biết kiểm tra kết quả, biết kết hợp AI với chuyên môn và biết cải thiện quy trình sẽ có khả năng tận dụng công nghệ tốt hơn.
AI vì thế không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là bài toán về năng lực con người.
Một doanh nghiệp có thể mua phần mềm AI trong vài ngày. Nhưng để xây dựng đội ngũ có khả năng sử dụng AI hiệu quả lại cần thời gian.
Tương lai không thuộc về doanh nghiệp dùng nhiều AI nhất
Nhiều doanh nghiệp đang chạy đua đưa AI vào càng nhiều hoạt động càng tốt.
Tuy nhiên, sử dụng nhiều AI không đồng nghĩa với sử dụng AI hiệu quả.
Doanh nghiệp cần đặt ra câu hỏi quan trọng hơn:
AI đang giúp chúng ta giải quyết vấn đề gì?
Nếu một công cụ AI không tạo ra giá trị, việc sử dụng nó chỉ vì xu hướng có thể khiến doanh nghiệp tốn thêm thời gian và chi phí.
Ngược lại, một ứng dụng AI đơn giản nhưng giải quyết đúng vấn đề có thể tạo ra tác động lớn.
Vì vậy, AI Literacy không nên được hiểu là biết thật nhiều công cụ.
Đó là khả năng biết khi nào nên dùng AI, dùng AI để làm gì và sử dụng như thế nào một cách có trách nhiệm.
Kết luận
AI Literacy đang trở thành một trong những năng lực quan trọng đối với doanh nghiệp trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Doanh nghiệp không nhất thiết phải biến toàn bộ nhân viên thành chuyên gia AI. Điều cần thiết hơn là xây dựng một đội ngũ có đủ kiến thức để hiểu AI, sử dụng AI và kiểm soát AI trong công việc.
Một chương trình AI Literacy hiệu quả cần tập trung vào những vấn đề thực tế:
- Hiểu khả năng và giới hạn của AI.
- Biết ứng dụng AI vào công việc.
- Biết kiểm tra kết quả.
- Hiểu các rủi ro về dữ liệu và bảo mật.
- Biết kết hợp AI với chuyên môn.
- Có khả năng đánh giá hiệu quả của AI.
Trong cuộc đua công nghệ, doanh nghiệp chậm hơn không nhất thiết vì họ không có công nghệ mới nhất. Đôi khi nguyên nhân nằm ở việc đội ngũ chưa biết cách sử dụng công nghệ mà doanh nghiệp đang sở hữu.
AI sẽ tiếp tục phát triển và những công cụ hôm nay có thể nhanh chóng trở thành công cụ quen thuộc trong tương lai. Vì vậy, đầu tư vào AI Literacy chính là đầu tư vào khả năng thích nghi của doanh nghiệp.
Còn chần chừ gì mà không bắt đầu trang bị kiến thức AI ngay hôm nay? Khi công nghệ thay đổi từng ngày, khả năng học và thích nghi mới là lợi thế giúp doanh nghiệp không bị bỏ lại phía sau.
